Τα τελευταία σύνορα της εξορυκτικής βιομηχανίας Η υπόσχεση – και το ρίσκο – των ορυκτών πόρων της Μογγολίας

Η Μογγολία είναι το τελευταίο σύνορο της εξορυκτικής βιομηχανίας. Η χώρα αποτελεί ένα από τα ελάχιστα μέρη με μεγάλα παρθένα κοιτάσματα ορυκτών που έχουν απομείνει στον κόσμο. Η καλύτερη - και ίσως η μοναδική της - ελπίδα για ευρεία οικονομική ανάπτυξη έγκειται στην πρόσληψη ξένων εργατών ορυχείων ώστε να βοηθήσουν στην ανάπτυξη των πόρων αυτών. Το πρόβλημα είναι ότι ήταν τόσο δύσκολο για την ηγεσία της Μογγολίας να συνεργαστεί με τις ξένες εταιρείες εξόρυξης, που η όλη στρατηγική ανάπτυξης της χώρας τέθηκε σε κίνδυνο.

Ένας εργαζόμενος κοιτάζει προς τις εγκαταστάσεις του Oyu Tolgoi. (David Stanway /Reuters)

Το ορυχείο Oyu Tolgoi, η μεγαλύτερη επένδυση στην ιστορία της Μογγολίας, έχει αποτελέσει πείραμα για όλες τις ξένες επενδύσεις στην χώρα. Πρόκειται για μικτά κοιτάσματα χαλκού και χρυσού που αναπτύσσονται από την Rio Tinto, την δεύτερη μεγαλύτερη εταιρεία εξόρυξης στον κόσμο. Η παραγωγή δεν θα ξεκινήσει παρά μετά από λίγους μήνες, αλλά ακόμη και στα προπαρασκευαστικά στάδια, οφείλεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στο Oyu Tolgoi το παγκόσμιο ρεκόρ ανάπτυξης που κατέγραψε η Μογγολία το 2011 με αύξηση του ΑΕΠ κατά 17.3%, καθώς κατέφθαναν προμηθευτές και εργολάβοι διαχέοντας οφέλη σε όλη την ευρύτερη οικονομία. Όταν καταστεί πλήρως επιχειρησιακό, το ορυχείο θα καθορίζει το 1/3 του ΑΕΠ της Μογγολίας. Μετά από περισσότερο από μια δεκαετία έρευνας και προετοιμασίας ωστόσο, η πρωτεύουσα Ουλάν Μπατόρ θέλει να επαναδιαπραγματευθεί το μερίδιό της από τα κέρδη, και η Rio Tinto απειλεί να κλείσει το ορυχείο.

Η Μογγολία απογειώνεται

Ενώ οι δυτικές οικονομίες αγωνίζονται για την επίτευξη ετήσιας αύξησης του ΑΕΠ κατά 2%, η Μογγολία καταγράφει διψήφια ποσοστά. Αφότου η οικονομία της Μογγολίας συρρικνώθηκε κατά 1,3% το 2009 – στην κορύφωση της ύφεσης – το 2010 αυξήθηκε κατά 6,4% και στην συνέχεια, κατά ένα εκπληκτικό 17,3% το 2011. Και οι μετεωρικές της επιδόσεις απλά συνεχίζονται: Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) εκτιμά ότι το ΑΕΠ της Μογγολίας αυξήθηκε κατά 12,7% το 2012. Το ΔΝΤ προβλέπει έναν ρυθμό ανάπτυξης της τάξεως του 15,7% το 2013. Όλα αυτά την καθιστούν την πέμπτη ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία. Αλλά, αυτά τα εξαιρετικά αριθμητικά στοιχεία κρύβουν βαθύτερες οικονομικές μετατοπίσεις.

Το ορυχείο Oyu Tolgoi της Μογγολίας. (Reuters)

Εκ πρώτης όψεως, οι πρόσφατες επιδόσεις της Μογγολίας έρχονται σε οξεία αντίθεση με την οικονομική δυσπραγία της χώρας στις αρχές του 1990. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, την απόσυρση της βοήθειας από την Μόσχα και την μείωση των εμπορικών συναλλαγών με το σοβιετικό μπλοκ οδηγήθηκε σε μια απότομη οικονομική ύφεση, με αποτέλεσμα ο Ουλάν Μπατόρ να ζητήσει βοήθεια από διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Η «θεραπεία-σοκ» που ορίστηκε από το ΔΝΤ και την Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης, η οποία αποτελείτο από την ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεων, την ελαχιστοποίηση της κυβέρνησης, την κατάργηση των επιδοτήσεων, την απελευθέρωση του εμπορίου, καθώς και την θέσπιση μέτρων λιτότητας, επιδείνωσε τις δυσκολίες της Μογγολίας. Η ανεργία, η φτώχεια, η διαφθορά καθώς και τα σχετικά κοινωνικά προβλήματα που έπλητταν την Μογγολία καθ' όλη τη δεκαετία του 1990 και την επόμενη δεκαετία.