Οι ΗΠΑ, η Ρωσία και τα πυρηνικά στην Αν. Ευρώπη

Ανευ ουσίας χαρακτηρίζει ο Βρετανός ιστορικός Μάρτιν Μακόλεϊ την ανάπτυξη πυρηνικών οπλικών συστημάτων από τις ΗΠΑ στα σύνορα κρατών που συνορεύουν με τη Ρωσία, σε δηλώσεις του στο ρωσικό ειδησεογραφικό πρακτορείο RIA-Novosti.

• 

Η ρωσική πολιτική απέναντι στην Ουκρανία δικαίωσε την ύπαρξη του ΝΑΤΟ.

Η πρωτοβουλία αυτή του Πενταγώνου κρίνεται έτσι αντιπαραγωγική και άσκοπη. Ο Μακόλεϊ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, ειδικός για θέματα Ανατολικής Ευρώπης, λέει ότι «η ανάπτυξη τέτοιων όπλων σε μικρές χώρες, όπως η Εσθονία, η Λεττονία και η Λιθουανία, τις καθιστά ευάλωτες, ενώ η στρατηγικά ορθή ανάπτυξή τους σε μεγάλα κράτη, που δεν συνορεύουν με τη Ρωσία, όπως η Γερμανία, είναι αδύνατη λόγω των αντιρρήσεων του Βερολίνου».

Προαναγγελία εγκατάστασης διηπειρωτικών πυραύλων

Με την ενίσχυση του πυρηνικού της οπλοστασίου απαντά η Μόσχα στα σχέδια των ΗΠΑ για εγκατάσταση τεθωρακισμένων και βαρέων όπλων σε πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες, κοντά στα ρωσικά σύνορα.

• 

Ανοίγοντας τις εργασίες διεθνούς έκθεσης στρατιωτικού υλικού, στα περίχωρα της ρωσικής πρωτεύουσας, ο Βλαντιμίρ Πούτιν προανήγγειλε την εγκατάσταση 40 νέων διηπειρωτικών πυραύλων, «ικανών να υπερκεράσουν και τα πιο εξελιγμένα αμυντικά συστήματα». Δεσμεύθηκε, επίσης, ότι έως και το 2020 το 70% των ρωσικών όπλων θα είναι υψηλής τεχνολογίας και τελευταίας γενιάς. Για «επικίνδυνη αποσταθεροποίηση» έκανε λόγο ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ.

Μιλώντας στο άνοιγμα διεθνούς έκθεσης στρατιωτικού εξοπλισμού, στα περίχωρα της ρωσικής πρωτεύουσας, ο Πούτιν προανήγγειλε την εγκατάσταση δεκάδων διηπειρωτικών πυραύλων νέας γενεάς. «Αυτή τη χρονιά, το πυρηνικό μας οπλοστάσιο θα αυξηθεί με 40 νέους διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, ικανούς να υπερκεράσουν ακόμη και τα περισσότερο εξελιγμένα αμυντικά συστήματα», δήλωσε ο Ρώσος πρόεδρος, χωρίς να δώσει περισσότερες πληροφορίες για τον ακριβή τύπο των πυραύλων και τους τόπους εγκατάστασής τους.

Ποιος χρειάζεται πιο πολύ μια συμφωνία για το Ιράν;

Όταν οι διαπραγματεύσεις στη Λοζάνη στις 2 Απριλίου κατέληξαν σε ένα πλαίσιο για μια συνολική συμφωνία για το ζήτημα των πυρηνικών του Ιράν, οι εμπλεκόμενες πλευρές έδωσαν στον εαυτό τους 89 ημέρες για να ολοκληρώσουν τις λεπτομέρειες πριν από το τελεσίγραφο της 30ης Ιουνίου. Έχει περάσει το μισό και πλέον χρονικό διάστημα. Αλλά αντί να σημειώνεται σταθερή πρόοδος στη γεφύρωση των κενών που απομένουν, οι δύο πλευρές φαίνεται ότι απομακρύνονται.

Νίκη για όλους η συμφωνία στο Ιράν

Το πλαίσιο μιας συμφωνίας για τα πυρηνικά στο Ιράν στο οποίο κατέληξαν οι διαπραγματευτές στις 2 Απριλίου αποτελεί μια νίκη για όλους τους εμπλεκόμενους, όχι μόνο για τα 8 μέρη που συμμετείχαν, αλλά και για την περιοχή και για τον κόσμο ολόκληρο. Εάν οι λεπτομέρειες συμπληρωθούν μέχρι το πέρας της προθεσμίας της 30ής Ιουνίου και οι αντίπαλοι στην Ουάσιγκτον και στην Τεχεράνη δεν εκτροχιάσουν την  διπλωματία, η τελική συμφωνία θα αποτρέψει το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, τουλάχιστον για την επόμενη δεκαετία και θα θέσει σε εφαρμογή εκτεταμένες διαδικασίες επαλήθευσης με ακόμα μεγαλύτερη έκταση. 



Το πλαίσιο πηγαίνει πολύ πιο πέρα από ό, τι νόμιζα ότι θα ήταν δυνατόν σε αυτό το στάδιο. Θέματα που εμπόδισαν τους διαπραγματευτές να τηρήσουν την τελική προθεσμία στο τέλος Μαρτίου φαίνεται να έχουν ξεπεραστεί. Συγκεκριμένα, αυτά αφορούσαν την επιτρεπόμενη έρευνα και ανάπτυξη προηγμένων συσκευών φυγοκέντρισης, καθώς και στο χρονοδιάγραμμα και την έκταση στην οποία θα αρθούν οι κυρώσεις του ΟΗΕ. Και οι δύο πλευρές έκαναν σημαντικούς συμβιβασμούς. 

Η συμφωνία που αλλάζει τη Μέση Ανατολή

Ο Μπαράκ Ομπάμα ανέβηκε στην εξουσία με την υπόσχεση να αποδεσμεύσει τη χώρα του από τους δύο μεγάλους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, τους οποίους του είχε κληροδοτήσει ο Μπους, και να μεταφέρει το κέντρο βάρους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής από τη Μ. Ανατολή στη ζώνη Ασίας - Ειρηνικού, με βασικό μέλημα την αναδυόμενη κινεζική υπερδύναμη.

• 

Ο Ιρανός υπ. Εξωτερικών Μοχαμάντ Τζαβάντ Ζαρίφ επευφημείται από πολίτες στην Τεχεράνη κατά την επιστροφή του από τη Λωζάννη. Η επικύρωση της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας τον Ιούνιο θα σημάνει, σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, την πλήρη άρση των κυρώσεων, οι οποίες -σε συνδυασμό με τη ραγδαία πτώση της τιμής του πετρελαίου- έχουν επιφέρει βαρύ πλήγμα στην ιρανική οικονομία.

Ωστόσο, για άλλη μία φορά οι συγκυρίες και τα γεγονότα υπερβαίνουν τους σχεδιασμούς των πολιτικών. Είναι ακριβώς η Μ. Ανατολή εκείνη που θα σφραγίσει, κατά τα φαινόμενα, την προεδρία του Ομπάμα, με ορόσημο την ιστορική προσέγγιση ΗΠΑ - Ιράν, καρπός της οποίας υπήρξε η συμφωνία που επετεύχθη στη Λωζάννη, την περασμένη Πέμπτη, για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Τα πυρηνικά του Ιράν και το Ισραήλ

Το ισχυρότερο επιχείρημα του Ισραηλινού πρωθυπουργού Benjamin Netanyahu εναντίον της επικείμενης συμφωνίας για τα πυρηνικά, αφορά την προοπτική ότι το Ιράν μπορεί να την γλιτώσει με εξαπάτηση, ιδιαίτερα μετά από τη λήξη των ορίων σχετικά με το πρόγραμμα εμπλουτισμού, σε περίπου 15 χρόνια. Εάν και όταν επιτευχθεί συμφωνία, τα δυτικά κράτη που εμπλέκονται στις συνομιλίες, θα πρέπει να δώσουν μια ουσιαστική απάντηση. Από τη η συζήτηση ήδη μαίνεται, αυτά είναι τα δύο μου επιχειρήματα.

Η επαλήθευση των κανόνων μη διάδοσης εξαρτάται από την ικανότητα ανίχνευσης της εξαπάτησης εν ευθέτω χρόνω. Ωστόσο, εξίσου σημαντικό είναι η βούληση και η ικανότητα των κρατών να εφαρμόσουν εγκαίρως τους κανόνες. Όπως επισήμανε ο Netanyahau, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) μπορεί απλώς να καταγράφει τις παραβιάσεις, δεν έχει την εξουσία να τις σταματήσει σωματικά. Αυτή η δύναμη έχει απομείνει στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών ή στα ενδιαφερόμενα κράτη, ενεργώντας ατομικά ή συλλογικά.

Η τοξική σχέση ΗΠΑ - Ισραήλ και τα πυρηνικά του Ιράν

Στην κόψη του ξυραφιού βρίσκονται οι σχέσεις ΗΠΑ - Ισραήλ, αφενός εξαιτίας της εμμονής του Μπέντζαμιν Νετανιάχου να επιβάλει σκληρή γραμμή στις συνομιλίες της Δύσης με το Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και αφετέρου για την απόφαση του Ισραηλινού πρωθυπουργού να «αυτοπροσκληθεί» στις ΗΠΑ και να μιλήσει στο Κογκρέσο τον Μάρτιο, στο πλαίσιο της προεκλογικής του εκστρατείας.

• 

Η οριστική ρήξη στις σχέσεις Ομπάμα - Νετανιάχου φέρεται να επήλθε στις 12 Ιανουαρίου και αφού είχε προηγηθεί τηλεφωνική επικοινωνία των δύο ηγετών.

Η οργή της αμερικανικής κυβέρνησης για τη στάση του Νετανιάχου υπήρξε τέτοια, που ο αντιπρόεδρος Τζο Μπάιντεν, συνταγματικός επικεφαλής του Κογκρέσου, επέλεξε να απουσιάσει από την Ουάσιγκτον για να μεταβεί στην Ουρουγουάη τον Μάρτιο και να παραστεί στην ορκωμοσία του προέδρου Ταμπαρέ Βάσκες.

Η διπλωματία του Ιράν για τα πυρηνικά

Αν και το γεγονός πως δε μπόρεσε να επιτευχθεί μια συμφωνία σχετικά με την πυρηνική κρίση στο Ιράν είναι αξιοθρήνητο, η επίτευξη μιας παράτασης της ενδιάμεσης συμφωνίας για επτά μήνες και η συνέχιση των συνομιλιών είναι το δεύτερο καλύτερο αποτέλεσμα. Το να δούμε τί μπορεί να συμβεί από τώρα μέχρι και τον Ιούλιο που θα καταστήσει την επίτευξη μιας συμφωνίας πιο πιθανή, δεν είναι εύκολο. Αλλά η τέχνη της διπλωματίας αφορά συχνά την εξασφάλιση χρόνου, επειδή τότε οι περιστάσεις μπορεί να αλλάξουν προς το καλύτερο. Εν τω μεταξύ, όσο οι κυρώσεις παραμένουν στη θέση τους και στο πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν εξακολουθούν να υπάρχουν περιορισμοί, όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές εξυπηρετούνται καλύτερα απ΄ όσο θα τις εξυπηρετούσε το ενδεχόμενο οι διαπραγματευτές στη Βιέννη να τα παρατούσαν και να παραδεχόταν την αποτυχία τους.



Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός πως δε μπόρεσε να επιτευχθεί μια συμφωνία μέσα σε 12 μήνες για ένα θέμα που υφίσταται για πάνω από 12 χρόνια. Οι μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις είναι συχνά ο κανόνας της διπλωματίας. Οι Ειρηνευτικές Συμφωνίες του Παρισιού για να τελειώσει ο Πόλεμος του Βιετνάμ χρειάστηκαν πέντε χρόνια για να ολοκληρωθούν. Οι συνομιλίες για τον Περιορισμό των Στρατηγικών Όπλων μεταξύ των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης χρειάστηκαν τρία χρόνια για να κλείσουν την πρώτη συμφωνία (SALT-Ι) και επτά χρόνια για να φθάσουν στο κλείσιμο της SALT-II. Το διάστημα των επτά μηνών για την επέκταση των διαπραγματεύσεων είναι μεγαλύτερο απ’ ό, τι είχαν προβλέψει σχεδόν όλοι, αλλά όσο περισσότερο, τόσο καλύτερα. Μια θετική έκβαση των συνομιλιών είναι ότι το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν πλέον έναν διαρκή δίαυλο επικοινωνίας, κάτι που τους έλειπε για το μεγαλύτερο μέρος των τελευταίων τριών δεκαετιών.

Η Τεχεράνη εγκατέλειψε τον διάλογο για τα πυρηνικά

Τις συνομιλίες στη Βιέννη για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν εγκατέλειψε χθες ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Τζαουάντ Ζαρίφ, χωρίς ωστόσο να επιστρέψει στην Τεχεράνη για διαβουλεύσεις, όπως αρχικά είχε ανακοινωθεί, τέσσερις ημέρες πριν από την καταληκτική ημερομηνία για τελική συμφωνία.

• 

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Τζαουάντ Ζαρίφ.

Στο μεταξύ, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Τζον Κέρι και ο Γάλλος ομόλογός του Λοράν Φαμπιούς επρόκειτο να εγκαταλείψουν χθες το βράδυ τη Βιέννη για να μεταβούν στο Παρίσι.

Η Ρωσία θα κατασκευάσει 8 πυρηνικούς αντιδραστήρες στο Ιράν

Μόλις 12 μέρες πριν εκπνεύσει η διορία που έχει δώσει η διεθνής κοινότητα στο Ιράν για να περιορίσει την πυρηνική του δραστηριότητα, η Μόσχα ανακοίνωσε ότι ήρθε σε συμφωνία με την Τεχεράνη για την κατασκευή καταρχάς 2 πυρηνικών αντιδραστήρων και με προοπτική να προστεθούν άλλοι 6.

Τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης επικαλέστηκαν δηλώσεις του επικεφαλής πυρηνικής ενέργειας του Ιράν ο οποίος χαρακτήρισε τη συμφωνία ως ένα σημείο καμπή στην εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ Μόσχας και Τεχεράνης. Δύο από τους αντιδραστήρες θα κατασκευαστούν κοντά στις υπάρχουσες εγκαταστάσεις στο Μπουσέρ.

Η Γάζα και οι διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά

Μια διαδηλωτής έξω από την πρεσβεία τού Ισραήλ στο Λονδίνο, στις 26 Ιουλίου 2014. (Luke MacGregor / Courtesy Reuters)

Πέρσι τον Νοέμβριο, όταν οι διαπραγματευτές των P5 +1 (τα πέντε μόνιμα μέλη τού Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών συν την Γερμανία) κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για τον περιορισμό τού πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου επιτέθηκε χαρακτηρίζοντάς την ως «ιστορικό λάθος» που θα κάνει τον κόσμο «ένα πολύ πιο επικίνδυνο μέρος». Την περασμένη εβδομάδα, οι διαπραγματευτές δεν κατάφεραν να επιτύχουν μια τελική συμφωνία και αντί γι’ αυτό επεξέτειναν τις διαπραγματεύσεις για τέσσερις μήνες. Αυτή την φορά, όμως, δεν υπήρχε σχεδόν ούτε τιτίβισμα από τον Νετανιάχου.

Ομαλοποιώντας την κατάσταση στο Πακιστάν

Στο "Ξεπερνώντας τους Πυρηνικούς Κινδύνους του Πακιστάν", ο Mark Fitzpatrick ισχυρίζεται ότι είναι καιρός να υπάρξει μια συμφωνία που θα καθιστά το Πακιστάν μια χώρα φυσιολογική-κάτοχος πυρηνικού οπλοστασίου, που θα είναι υπεύθυνη, σταθερή εσωτερικά και θα έχει πρόσβαση σε εξελιγμένες τεχνολογίες πυρηνικών διπλής χρήσης, καθώς και διαστημικής τεχνολογίας για ειρηνικούς σκοπούς. Η μεγαλύτερη πρόσβαση στην πυρηνική τεχνολογία θα μπορούσε να βοηθήσει το Πακιστάν να ξεπεράσει την οξεία έλλειψη ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία το 2014 υπερβαίνει τα 6000 MWe. Θα ικανοποιήσει επίσης και τη φιλοδοξία του Πακιστάν να γίνει μέλος Ομάδας Πυρηνικών Προμηθευτών.



Η φύση των διεθνών σχέσεων παραμένει συναλλακτική. Τί θα μπορούσαμε να περιμένουμε από το Πακιστάν σε αντάλλαγμα για την ορθολογικοποίηση; Οι εξελιγμένοι όροι θα μπορούσαν να εκληφθούν από το Πακιστάν ως διακρίσεις. Είχαν επιβληθεί λιγότερο αυστηρά κριτήρια στην Ινδία, λόγω της επιδίωξης ενός «στρατηγικού πλεονεκτήματος» για τις ΗΠΑ. Ορισμένες πτυχές της προτεινόμενης συμφωνίας χρήζουν προσεκτικότερης εξέτασης.

Η απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών

Η Εκτενής Συνθήκη της Απαγόρευσης-των-Πυρηνικών-Δοκιμών (CTBT) απαγορεύει όλες τις πυρηνικές εκρήξεις παντού ως ένα αποτελεσματικό μέτρο του πυρηνικού αφοπλισμού και της μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων, αλλά δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ. Στις 11 Απριλίου το SIPRI, σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών της Σουηδίας (MFA) και το Σουηδικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων (UI), πραγματοποίησαν μια εκδήλωση για να συζητήσουν την CTBT και τις ευρύτερες εφαρμογές της.

Η CTBT έχει υπογραφεί από 183 κράτη και επικυρωθεί από 162, αλλά οκτώ κράτη με πυρηνικό οπλοστάσιο, η Κίνα, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας (ΛΔΚ, Βόρεια Κορέα), η Αίγυπτος, η Ινδία, το Ιράν, το Ισραήλ, το Πακιστάν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμη πρέπει να προσχωρήσουν, προκειμένου η CTBT να τεθεί σε ισχύ.

Με «νέας μορφής» πυρηνική δοκιμή απειλεί τώρα η Βόρεια Κορέα

Ερωτηθείς σχετικά με τις λεπτομέρειες της «νέας μορφής» πυρηνικής δοκιμής που απείλησε ότι θα πραγματοποιήσει, η κυβέρνηση της Βόρειας Κορέας απάντησε «περιμένετε και θα δείτε». Η αντίδραση αυτή της Πιονγκγιάνγκ έρχεται μετά την ανακοίνωση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών στην οποία καταδικάζει τις πρόσφατες εκτοξεύσεις πυραύλων. 



Η Βόρεια Κορέα εκτόξευσε στις 26 Μαρτίου δύο πυραύλους Rodong μεσαίου βεληνεκούς, οι οποίοι προσγειώθηκαν στη θάλασσα. Τους δύο τελευταίους μήνες έχει πραγματοποιηθεί μια σειρά εκτοξεύσεων με πυραύλους μικρού βεληνεκούς. 

Πυρηνικός αφοπλισμός - η ανθρωπιστική διάσταση

Η δεύτερη διάσκεψη σχετικά με τις Ανθρωπιστικές Επιπτώσεις των Πυρηνικών Όπλων διήρκεσε  δύο ημέρες (13-14 Φεβρουαρίου) και διεξήχθη στη Ναγιαρίτ στο Μεξικό. Τα πέντε κράτη με πυρηνικό οπλοστάσιο (NWS) της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT), η Κίνα, η Γαλλία, η Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ, δεν ήταν μεταξύ των 146 κρατών που συμμετείχαν.

Αυτό αντικατοπτρίζει τις αποκλίνουσες απόψεις σχετικά με τις διαδρομές προς τον πυρηνικό αφοπλισμό και την πολιτική για τα πυρηνικά όπλα, καθώς και μια ανησυχία μεταξύ μερικών κρατών σχετικά με την αυξανόμενη δυναμική της «ανθρωπιστικής διάστασης» του πυρηνικού αφοπλισμού. Οι P5, για παράδειγμα, ανησυχούν πως η ανθρωπιστική πρωτοβουλία θα μπορούσε να αποσπάσει τον έλεγχο της διαδικασίας αφοπλισμού από την υπάρχουσα «βήμα-βήμα», ενώ οι χώρες χωρίς πυρηνικά οπλοστάσια (NNWS) ανησυχούν για τις πιθανές επιπτώσεις στην επίτευξη συναίνεσης για τη διαδικασία αναθεώρησης της NPT. Οι ανησυχίες αυτές θα μπορούσαν να αποδειχθούν μια πρόκληση για το καθεστώς της μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων πριν από τη διάσκεψη αναθεώρησης της NPT τον Μάιο του 2015.