Οι κανόνες του προσφυγικού: Η προσφυγική κρίση βάζει σε δοκιμασία την ενωμένη Ευρώπη

«Κανένας δεν αφήνει την πατρίδα του εκτός αν πατρίδα είναι το στόμα ενός καρχαρία» (Ουαρσάν Σάιρ)

Μια σκηνή στημένη στο παλιό αεροδρόμιο του Ελληνικού όπου πρόσφυγες και μετανάστες διαμένουν προσωρινά. 13 Ιουλίου 2016. . REUTERS/Alkis Konstantinidis

Το 2015 περισσότεροι από 1.000.000 πρόσφυγες εισήλθαν στην Ευρώπη πυροδοτώντας, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, τη «χειρότερη προσφυγική κρίση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο» [1] και θέτοντας, τελικά, υπό αμφισβήτηση την ενότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, από το 2015 μέχρι σήμερα ο αριθμός των θαλάσσιων και χερσαίων αφίξεων προσφύγων στην Ευρώπη υπερβαίνει το 1,18 εκατομμύριο [2]. Κύρια πύλη εισόδου αποτελεί η Ελλάδα, αφού ο αριθμός των προσφύγων που καταφτάνει σε αυτή από την Τουρκία είναι εξαιρετικά υψηλός, ενώ δεύτερη ακολουθεί η Ιταλία, η οποία σημειώνει πολύ μικρότερο αριθμό αφίξεων. Από τους πρόσφυγες αυτούς οι περισσότεροι ζητούν άσυλο κυρίως στην Γερμανία, στην Αυστρία, στην Σουηδία και στην Ολλανδία [3].

Μπορεί η Δύση να ανακτήσει την επιρροή της;

Μεγάλο μέρος της παγκόσμιας επιρροής της δυτικής συμμαχίας θα εξαρτηθεί από την οικονομική δύναμη και την εσωτερική κοινωνική ειρήνη των χωρών που συμμετέχουν.

Οι αναδυόμενες αγορές τώρα παράγουν περισσότερη από τη μισή παραγωγή παγκοσμίως. Αλλά το κάνουν με τα τέσσερα πέμπτα του παγκόσμιου πληθυσμού. Η κινεζική οικονομία παραπαίει, ενώ η Ρωσία και η Βραζιλία είναι σε βαθιά ύφεση. Η άνοδος των BRICS -αυτά τα τρία κράτη μαζί με την Ινδία και τη Νότια Αφρική- κάθε άλλο παρά σε σωστή σειρά είναι. Σε κάθε περίπτωση, αυτές οι χώρες δεν έχουν σχηματίσει ένα σώμα που μπορεί να δράσει. Η μόνη μη δυτική ένωση που θα μπορούσε, ο OPEC, είναι πλέον νεκρή.

Το πρόβλημα της Ευρώπης με την απολυταρχία

Ο αρχηγός του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη, Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, μιλάει σε φιλοκυβερνητική διαδήλωση μπροστά από το κτίριο του Συνταγματικού Δικαστηρίου στην Βαρσοβία, τον Δεκέμβριο του 2015. KACPER PEMPEL / REUTERS

Ο χειμώνας έχει έρθει στην Ευρώπη, αλλά φαίνεται να είναι άνοιξη για τους αυταρχικούς της ηπείρου. Ακολουθώντας το παράδειγμα του Ούγγρου πρωθυπουργού Viktor Orban και του κόμματός του Fidesz, η νέα κυβέρνηση της Πολωνίας, υπό την ηγεσία του εθνικιστικού-λαϊκιστικού κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη [1] (PiS), έχει ξεκινήσει επιθέσεις στο δικαστικό σύστημα της χώρας και τα δημόσια μέσα ενημέρωσης, βάζοντας σε κίνδυνο την πολωνική δημοκρατία και το κράτος δικαίου. Τον Δεκέμβριο, δεκάδες χιλιάδες Πολωνοί διαδήλωσαν εναντίον των ανελεύθερων ενεργειών της κυβέρνησης [2]˙ αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εν τω μεταξύ, έχουν υποσχεθεί να διερευνήσουν κατά πόσον οι εξελίξεις στην Πολωνία αποτελούν μια «συστημική απειλή» για το κράτος δικαίου εκεί. Όπως ήταν αναμενόμενο, ο Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, ο ηγέτης του PiS, χαρακτήρισε τους διαδηλωτές ως προδότες και απέρριψε την κριτική από το εξωτερικό.

Η χαμένη γενιά της Ευρώπης; Το πρόβλημα διαρροής εγκεφάλων και πώς να το λύσουμε

Η πινακίδα των αναχωρήσεων στο τέρμιναλ 2 στο αεροδρόμιο του Μάντσεστερ, τον Αύγουστο του 2012. WIKIMEDIA

Όταν η κρίση του ευρώ ρήμαξε την οικονομία της Ιρλανδίας το 2009, το Δουβλίνο αμέσως στράφηκε προς την διασπορά της για βοήθεια. Ο τραπεζικός τομέας της Ιρλανδίας ήταν κοντά στην κατάρρευση και τα δημόσια οικονομικά της ήταν εκτός ελέγχου, αλλά οι επιτυχημένοι και πατριώτες ομογενείς της Ιρλανδίας ήταν σε καλή θέση για να βοηθήσουν. Ο τότε πρωθυπουργός Μπράιαν Κόουεν συγκέντρωσε [1] πάνω από 100 ηγετικά στελέχη της ιρλανδικής διασποράς στο Δουβλίνο για την έναρξη του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ της Ιρλανδίας [2]. Ο στόχος του συνεδρίου ήταν να χρησιμοποιήσει τις ιδέες και την εμπειρία των ομογενών για την ανάπτυξη μέτρων που αποσκοπούν στην προώθηση της καινοτομίας, της επιχειρηματικότητας και την ανάπτυξη των βιομηχανιών «κλειδιά».

Αύριο η πρώτη μετεγκατάσταση προσφύγων εντός Ε.Ε.

Αύριο,  θα πραγματοποιηθεί η πρώτη μετεγκατάσταση προσφύγων από τους συνολικά 160.000 όπως έχει συμφωνηθεί. Η πρώτη αυτή εφαρμογή του μέτρου αφορά τη μετακίνηση πολιτών της Ερυθραίας από την Ιταλία στη Σουηδία, η οποία θα γίνει παρουσία του επιτρόπου Μετανάστευσης, Εσωτερικών Υποθέσεων και Ιθαγένειας, Δημήτρη Αβραμόπουλου, του υπουργού Εξωτερικών Υποθέσεων του Λουξεμβούργου Ζαν Άσελμπορν και του Ιταλού υπουργού Εσωτερικών Αντζελίνο Αλφάνο. Οι τρεις θα συναντηθούν με την πρώτη ομάδα των αιτούντων άσυλο από την Ερυθραία πριν από την αναχώρησή τους από το αεροδρόμιο Ciampino της Ρώμης για τη Σουηδία, ενώ στη συνέχεια θα επισκεφθούν την περιοχή hotspot στη Λαμπεντούζα.

Η Οδηγία 51: Πώς η Ευρώπη ωθεί τους μετανάστες στα σκάφη

Κατά πάσα πιθανότητα, ο περασμένος μήνας θα μείνει στην ιστορία ως ένα σημείο καμπής στο ευρωπαϊκό μεταναστευτικό δράμα. Η Γερμανία, για τους πρόσφυγες από την Συρία έχει ουσιαστικά αναστείλει Δουβλίνο ΙΙ, την Συνθήκη της ΕΕ που υποχρεώνει τους αιτούντες άσυλο να εγγράφονται στην πρώτη ευρωπαϊκή χώρα στην οποία φθάνουν. Εν τω μεταξύ, έχει υποσχεθεί να μην περιορίσει τον αριθμό των προσφύγων που δέχεται, προκαλώντας άλλες ευρωπαϊκές χώρες να την ακολουθήσουν.

Ένας μετανάστης διασώζεται από ελικόπτερο του Ιταλικού Ναυτικού στην περιοχή όπου το σκάφος του βυθίστηκε στην Μεσόγειο Θάλασσα, στις 11 Αυγούστου 2015. ITALIAN NAVY / REUTERS

Σε όλη την Ευρώπη, η ξαφνική γενναιοδωρία της Γερμανίας συγκρίνεται μόνο από αυτήν του ευρύτερου κοινού, από τους ποδοσφαιρικούς συλλόγους μέχρι τους ιδιώτες, οι οποίοι έχουν δώσει τρόφιμα, ρουχισμό και στέγη αξίας εκατομμυρίων ευρώ. Για αυτούς τους ανθρώπους, μια εικόνα έφθασε να συμβολίζει την κρίση: Η φωτογραφία του 3χρονου αγοριού, του Aylan Kurdi, άψυχου σε μια τουρκική ακτή. Ήταν τόσο συγκλονιστική όσο και οικεία. Για χρόνια, το κοινό είχε απορροφηθεί από ρεπορτάζ για πρόσφυγες που πέθαιναν σε υπερπλήρη, μόλις αξιόπλοα σκάφη σε όλη την Μεσόγειο Θάλασσα.

Η διπλή προσφυγική κρίση της Ευρώπης

Η Ευρώπη αισθάνεται υπό πολιορκία. Κάθε ημέρα φέρνει νέες ανησυχητικές εικόνες απελπισμένων προσφύγων που προσπαθούν να περάσουν στην ΕΕ, με οποιοδήποτε τρόπο. Αλλά η ΕΕ φαίνεται ανίκανη να αντιδράσει ενιαία. Οι εντάσεις μεταξύ των κρατών-μελών φαίνεται να αυξάνονται διότι το πρόβλημα είναι τόσο διαφορετικό από τη μία χώρα στην άλλη. Σε κατά κεφαλή βάση, η Σουηδία λαμβάνει 15 φορές περισσότερες αιτήσεις ασύλου από ό,τι το Ηνωμένο Βασίλειο (όπου η επίσημη πολιτική παραμένει εξαιρετικά εχθρική) και η Γερμανία έχει τώρα γίνει ο κύριος συνολικά στόχος, λαμβάνοντας το 40% του συνόλου των αιτήσεων της ΕΕ. Ακόμη και σε κατά κεφαλήν βάση, αυτό είναι αρκετές φορές περισσότερο από το μέσο όρο της ΕΕ.

Τσόμσκι: “Δεν παίζουν κανένα ρόλο οι εκλογές πλέον στην Ευρώπη”

Σήμερα υπενθυμίζουμε μία ομιλία που έδωσε πριν περίπου δύο χρόνια, τον Ιούνη του 2013, ο γνωστός Αμερικανός πολιτικός φιλόσοφος Νοάμ Τσόμσκι σε ειδική εκδήλωση του Global Media Forum της Deutsche Welle. Όλα όσα είπε για το μέλλον της δημοκρατίας και την κρίση στην Ευρώπη μοιάζουν σαν να γράφτηκαν για σήμερα και την περίπτωση της Ελλάδας.

Το κείμενο είχε δημοσιευθεί στη Deutsche Welle:

Με θέμα το μέλλον της δημοκρατίας και κομβικά σημεία τις αγκυλώσεις της στην Ευρώπη της κρίσης αλλά και στις ΗΠΑ, μίλησε ο Νόαμ Τσόμσκι σε ειδική εκδήλωση του Global Media Forum της DW στη Βόννη.

Με πεντακάθαρο μυαλό: Τι υπάρχει πίσω από τις προσπάθειες στην Ευρώπη να νομοθετηθεί η μνήμη

Πυροτεχνήματα πάνω από το μνημείο της Νίκης στην διάρκεια της εορτής της Ημέρας της Νίκης στην Μόσχα, στις 9 Μαΐου 2015. HOST PHOTO AGENCY / RIA NOVOSTI / COURTESY REUTERS

Τον Απρίλιο του 2015, το κοινοβούλιο της Ουκρανίας ενέκρινε μια σειρά νόμων, τους λεγόμενους νόμους «αποκομμουνιστικοποίησης», οι οποίοι καθιστούν παράνομη την άρνηση της «εγκληματικής φύσης» του σοβιετικού καθεστώτος. Η πιο αμφιλεγόμενη διάταξη είναι αυτή που αναγνωρίζει τους βετεράνους του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού ως «μαχητές για την ανεξαρτησία της Ουκρανίας», κάτι που τους κάνει να δικαιούνται παροχές από την κυβέρνηση και προστασία απέναντι στην δυσφήμιση παρά τον ρόλο τους στην εθνοκάθαρση κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μακράν του να είναι μη ομαλοί, τέτοιοι πολιτικά κινητροδοτημένοι νόμοι αντιπροσωπεύουν μόνο τα τελευταία παραδείγματα των προσπαθειών της Ευρώπης να νομοθετήσει την ιστορική μνήμη.

Η γειτονιά της Ευρώπης και η Ευρασία

Με το ξέσπασμα της κρίσης στην Ουκρανία όλοι, ιδιαιτέρως εκείνοι που βρίσκονται στο ανατολικό άκρο της ΕΕ θεωρούσαν ότι μια επανάληψη του σεναρίου του 2009 ήταν στα σκαριά. Στη συνέχεια,  χώρες που ήταν σχεδόν εξ ολοκλήρου εξαρτημένες από τις ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου, υπέστησαν ζημιές, τόσο στον ιδιωτικό τομέα, όσο και στα νοικοκυριά. Ωστόσο, τα πράγματα δεν εξελίχτηκαν με αυτόν τον τρόπο. Κάτι είχε αλλάξει μεταξύ του 2009 και του 2014 που εμπόδισε τη Ρωσία να ενεργήσει όπως είχε κάνει στις αρχές της κρίσης. Υπάρχουν τρεις παράγοντες που βοήθησαν αυτές τις χώρες που ήταν φοβισμένες για την διακοπή του ρωσικού φυσικού αερίου. 

Ο "εφιάλτης" της Γερμανίας

Με τον Βρετανό πρωθυπουργό David Cameron να ξεκινάει την εκστρατεία του για μεταρρύθμιση της Ευρώπης ή για περισσότερες απαλλαγές για τη Βρετανία και μια ελληνική χρεοκοπία στον ορίζοντα, οι προσπάθειες της Γερμανίδας Καγκελαριου Angela Merkel να διατηρήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση προς τα εμπρός, έχουν γίνει πιο απαιτητικές: μετά από τις προεδρικές εκλογές στην Πολωνία και τις περιφερειακές εκλογές στην Ισπανία, δύο ακόμη χώρες έχουν μετακινηθεί ψηλά στην λίστα των ανησυχιών της με τους Ευρωπαίους εταίρους.

Ευρώπη-Φρούριο: Πίσω από την μεταναστευτική κρίση της ηπείρου

106 άνθρωποι από την υποσαχάρια Αφρική πάνω σε φουσκωτό σκάφος περιμένουν να διασωθούν από την ΜΚΟ Migrant Offshore Aid Station, περί τα 25 μίλια έξω από την ακτή της Λιβύης, στις 4 Οκτωβρίου 2014. DARRIN ZAMMIT LUPI/REUTERS

Πριν από δύο εβδομάδες, 1.200 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους ενώ βρίσκονταν καθ'οδόν προς την Ευρώπη. Επρόκειτο κυρίως για μετανάστες που προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τον πόλεμο και την φτώχεια στην Βόρεια Αφρική, οι οποίοι πνίγηκαν όταν τα σκάφη τους βυθίστηκαν στην Μεσόγειο. Ο αριθμός των νεκρών αποκάλυψε την μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης. Προτίθεται η ήπειρος να προσπαθήσει να σιγουρέψει την ασφαλή άφιξη των προσφύγων από την Συρία, την Ερυθραία και άλλες χώρες που πλήττονται από συγκρούσεις; Ή θα συνεχίσει να εθελοτυφλεί, την ώρα που ο αριθμός των νεκρών αυξάνεται στην Μεσόγειο;

Υπό την απειλή τρομοκρατών η Ευρώπη

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει την πιο μεγάλη τρομοκρατική απειλή μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου» δηλώνουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, ειδικοί στο θέμα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας, μετά τα γεγονότα στο Παρίσι. Εκτιμήσεις φέρνουν τον αριθμό των τρομοκρατών, που βρίσκονται σε χώρες όπως η Συρία και το Ιράκ, να κυμαίνεται από 12.000 - 18.000, ενώ, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, 3.000 - 5.000 μπορεί να βρίσκονται εντός Ευρώπης.



Η παρακολούθηση των πιθανών τρομοκρατών, το 60% των οποίων ταξιδεύουν σε χώρες όπως το Ιράκ και η Συρία για να δημιουργήσουν σχέσεις με τρομοκρατικούς πυρήνες αλλά και να εκπαιδευτούν, χωρίζεται σε τρία χρονικά σημεία.

Οι προοπτικές για την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση

Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αγνόησαν σε μεγάλο βαθμό την έναρξη της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (EEU) την 1η Ιανουαρίου, και η EEU θεωρείται ευρέως ότι έχει κάνει μια άσχημη αρχή μέχρι τώρα, καθώς η Ρωσία, ο κύριος μοχλός της Ένωσης, μπαίνει σε μια οικονομική κρίση. Ποιο θα είναι το μέλλον αυτού του νέου μορφώματος; Θα επιβιώσει της ρωσικής κρίσης; Θα οδηγήσει σε πραγματική οικονομική ολοκλήρωση; Θα προχωρήσει πιο πέρα από την οικονομία για να γίνει μια πολιτική ομοσπονδία; Πώς θα σχετιστεί η EEU με τους γείτονές της στην Ανατολή και την Δύση, την Κίνα και την ΕΕ;



Andrei Kolesnikov (Μέλος του συμβουλίου του Yegor Gaidar Foundation)Δεν υπάρχει τίποτα αντιφατικό στην επιδίωξη της ενοποίησης στον μετασοβιετικό χώρο ή στην Ευρασιατκή Οικονομική Ένωση ειδικότερα. Ωστόσο, υπάρχει ένα μειονέκτημα. Η ρωσική κυριαρχία έχει ενσωματωθεί στον ίδιο τον ιστό της EEU. Ενώ αυτό δεν ήταν τόσο προφανές πριν από το 2014, η προσάρτηση της Κριμαίας, ο υβριδικός πόλεμος στα νοτιοανατολικά της Ουκρανίας και η επιβολή κυρώσεων και αντίμετρων, έχουν καταστήσει απολύτως σαφές ότι η ρωσική ηγεσία λαμβάνει αποφάσεις χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους εταίρους της EEU.

Το φάντασμα του εξτρεμισμού πλανάται πάνω από την Ευρώπη

Την ώρα που στο Ισραήλ κηδεύονταν οι σοροί των επτά Γάλλων Εβραίων, θυμάτων της επίθεσης στο παντοπωλείο Hypercasher, η ευρωπαϊκή υπηρεσία αστυνομικής συνεργασίας Europol κοινοποιούσε σήμα σε όλες τις ευρωπαϊκές αστυνομικές αρχές, καλώντας σε επιφυλακή για ενδεχόμενο τρομοκρατικό πλήγμα από ισλαμιστικό πυρήνα. Η ευρωπαϊκή υπηρεσία ανέφερε ότι ομάδα έξι με επτά ατόμων ενδέχεται να ταξιδεύει αυτή τη στιγμή μέσω ευρωπαϊκών συνόρων, σχεδιάζοντας να πραγματοποιήσει χτύπημα σε αντίποινα για την εξόντωση των αδελφών Κουατσί και του Αμεντί Κουλουμπαλί την περασμένη εβδομάδα στο Παρίσι.

Τι θα μπορούσε να "στραβώσει" για την Ευρώπη

Δύο πολύ πιθανά σενάρια θα μπορούσαν να μετατρέψουν το 2015 σε annus horribilis για την Ευρώπη: μια περαιτέρω διάβρωση της ολοκλήρωσης εντός της ΕΕ και μια κατάρρευση της Ουκρανίας. Και τα δύο θα αποδυνάμωναν σε μεγάλο βαθμό τον ρόλο της Ευρώπης στον κόσμο και τους πόρους της στην εξωτερική πολιτική. Για να είμαστε σίγουροι, η λίστα με τα πράγματα που θα μπορούσαν να πάνε στραβά για την Ευρώπη φέτος είναι μακρά. Αυτά τα δύο ωστόσο, θα μπορούσαν να έχουν ρόλο game-changer.

Η διάβρωση εντός της ΕΕ είναι ήδη σε εξέλιξη με διάφορους τρόπους. Με έναυσμα τον δύσκολο δρόμο προς την αναθεώρηση της συνθήκης και την χρηματοπιστωτική κρίση, η ΕΕ έχει γίνει λιγότερο συνεκτική και περισσότερο διακυβερνητική. Η πολιτική στις χώρες σε κρίση καθώς και σε εκείνες που τα πάνε καλύτερα, έχει γίνει περισσότερο εσωστρεφής. Μια προσέγγιση κόστους/οφέλους για την ενοποίηση, έχει έλθει για να κυριαρήσει την πολιτική διαπραγμάτευση στις Βρυξέλλες. Η εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών-μελών βρίσκεται σε πτωτική τροχιά, όπως είναι και η εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων για τα εθνικά και τα ευρωπαϊκά πολιτικά θεσμικά όργανα. Τα λαϊκίστικα κινήματα ή κόμματα που έχουν αναδειχθεί σχεδόν παντού στην ΕΕ -μια επανεθνικοποίηση των δυνάμεων της ΕΕ (συχνά περιλαμβάνοντας και έξοδο από το ευρώ) και η υπεροχή των εθνικών συμφερόντων αποτελούν τις βασικές γραμμές της εκστρατείας τους. Ενώ η πραγματική ικανότητα χάνεται σε διεθνικά επίπεδα χάραξης πολιτικής, ένας αναγεννημένος “κρατικισμός” εξαπλώνεται μεταξύ των Ευρωπαίων.